Nodweddion cadwraeth
Mae’r term nodwedd gadwraeth yn cyfeirio at gynefin neu rywogaeth benodol, a restrir yn y Gyfarwyddeb Cynefinoedd, y mae’r ACA wedi cael ei dewis ar eu cyfer. Mae gan ACA Pen Llŷn a’r Sarnau ddeuddeg nodwedd gadwraeth. Cynefinoedd yw naw o’r rhain, a rhywogaethau yw’r tair nodwedd arall.
Ystyrir ACA Pen Llŷn a’r Sarnau yn un o’r ardaloedd gorau yn y DU ar gyfer yr isod, o ran y cynefinoedd a’r rhywogaethau cymwys hyn.
- Riffiau
- Cilfachau a baeau mawr bas
- Banciau tywod sydd wedi’u gorchuddio rhywfaint â dŵr môr bob amser
- Aberoedd
- Lagynau arfordirol
Gan gefnogi presenoldeb allweddol yr hyn a ganlyn:
- Dolydd Heli’r Iwerydd (Glauco-Puccinellietalia maritimae)
- Salicornia a phlanhigion unflwydd eraill sy’n sefydlu ar laid a thywod
- Traethellau llaid a thywod nad ydynt yn cael eu gorchuddio â dŵr môr ar adeg y trai
- Ogofâu môr sydd dan y dŵr neu yn rhannol dan y dŵr
- Halichoerus grypus – morlo llwyd
- Lutra lutra – dyfrgi
- Tursiops truncatus – dolffin trwynbwl.
Mae’n bosib cael gwybodaeth am y rhywogaethau a’r cynefinoedd uchod trwy ddefnyddio’r linciau isod. Am fwy o wybodaeth ac i gael gweld y cyfeiriadau a ddefnyddiwyd edrychwch ar Cyhoeddiadau’r ACA.
Cynefinoedd
Mae aberoedd wedi’u gwneud o nifer o wahanol fathau o gynefinoedd. Aber yw’r rhan o ddyffryn afon sy’n ymestyn i lawr yr afon o derfyn dŵr lled hallt ac mae’n ddibynnol ar y llanw.
Fel arfer caiff cilfachau a baeau mawr bas eu diffinio fel bylchau mawr o’r arfordir lle cyfyngir fel arfer ar ddylanwad dŵr croyw. Fel arfer ceir mwy o gysgod yno rhag tonnau nac ar yr arfordir agored ac maent yn eithaf bas, fel arfer yn llai na 30m o ddyfnder ar gyfartaledd.
Mae gwastadeddau llaid a tywod rhynglanwol yn ardaloedd o waddodion sydd dan ddŵr yn ystod llanw uchel ac yn y golwg yn ystod llanw isel.
Mae riffiau Pen Llŷn a’r Sarnau yn hynod amrywiol ac yn cynnal amrywiaeth eang iawn o anifeiliaid a phlanhigion y môr gan adlewyrchu’r ystod eang o ffactorau ffisiograffeg o amgylch y safle megis tonnau, ffrydiau llanw, amrywiaeth ym math gwely’r môr, sgwriad y llanw, pa mor glir yw’r dŵr ac amrywiaeth yn nyfnder y dŵr.
Ehangder o ddŵr arfordirol bas yw lagynau ac ynddynt wahanol gyfaint o halen a dŵr - dŵr sydd wedi’i wahanu oddi wrth y môr, un ai’n llwyr neu’n rhannol gan fanciau tywod, graean neu, yn llai aml, greigiau.
Subtidal sandbanks are characterised by sandy sediments that are permanently covered by shallow seawater.
Cymuned o blanhigion morfa heli arloesol sy’n cymryd drosodd traethellau llaid a thywod rhynglanwol yw Salicornia ac unflwyddiaid eraill, a hynny mewn mannau sy’n cael eu gwarchod rhag tonnau cryf.
Mae dolydd heli yr Iwerydd yn fath o gynefin sy’n cwmpasu amrywiaeth o wahanol gymunedau morfeydd heli.
Crëir ogofâu môr pan fo daeareg penodol ardal yn caniatáu i’r broses hindreulio ac erydu deunyddiau greu darnau o graig sy’n ymestyn drosodd, holltau, ogofâu a thwnneli sy’n cynnig amgylchiadau hynod arbenigol i blanhigion ac anifeiliaid y môr.
Rhywogaethau
Mae’r morloi llwydion Halichoerus grypus ymhlith y morloi prinaf yn y byd – mae oddeutu 40% ohonynt yn byw yn y DU ac oddeutu 95% o rai’r UE hefyd yn byw yn y DU
Nodweddir banciau tywod islanwol gan waddodion tywodlyd sydd wedi’u gorchuddio drwy’r amser gan ddŵr môr bas.
Mae’r dolffin trwynbwl yn famal morol sydd i’w weld ledled y byd yn y moroedd trofannol a thymherus.
